Getariako San Salvador eliza mendeetan zehar garatu den eraikina da, hainbat handitze eta berrikuntza fase izan dituelarik. Bere ezaugarri bitxienetako bat da "atzetik aurrera" eraikia egotea: ohiko eraikuntza prozesuaren aurka, burualdetik hasi beharrean, eliza handituz joan zen barrualdera mugiaraziz.
Sorrera aurrekoak (XI-XII. mendeak)
Garaian, jadanik existitzen zen biztanleria baten behar espiritualei erantzuteko, erromanikoko eliza txiki bat eraiki zen (4x5 metro ingurukoa). Kanpoaldean egiten ziren lurperatzeak, eta azpiko indusketetan XI-XII. mendeko lajez osatutako hilobiak aurkitu dira, balizko asentamendu erromatar baten gainean.
Lehen handitzea (1209ko fundazio ofizialaren ondoren)
1209an, Alfonso VIII.ak Getariari hiri-gutuna ematen dio. Biztanleria handitzearekin batera, eliza handitu beharra dago. 1397rako, Gipuzkoako lehen ordenantzak idatzi ziren bileran, elizak jadanik tamaina handia zuen. Handitzeak lehenengo hilobiak estali zituen, eta barrualdean hasi ziren lurperatzen, besteak beste, Lope Martínez de Zarauz.
Bigarren handitzea (XV. amaiera - XVI. mendea)
Etapa honek ematen dio egungo itxura elizari. Nabe lateralak eta nabe nagusia eraiki ziren (izar-itxurako gangak eta terceleteekin), baita 4,5 metroko altuera duen triforioa eta klaristorioa ere. Triforioa eta klaristorioa igarobideak dira, eta harri toba arinagoa erabili zen egiturari eusteko.
Zarauzen dorreak hegoaldeko nabea osatzea galarazi zuen, eta ura husteko kanal bat eraiki zen jauregiaren barruan; bertan dagoen arbotante batek eliza eusten du. Portura irteera bermatzeko, lurzorua igo eta tunel bat eraiki zen (Katrapuna edo Pia-Pia). Garai hartan barrualdeko hilobiak familia bakoitzari esleitu zitzaizkien. Kanpandorrea 1525ean hasi zen eraikitzen, eta XVII. mendean amaitu zen.
Karlistadaren osteko berrikuntzak (1836–1841)
1836an, Lehen Karlistaldian, eliza kalte handiak jasan zituen bonbardatua eta kuartel gisa erabilia izan zelako. Suak Getariako artxiboa suntsitu zuen. 1839an hasi ziren konponketa lanak, eta 1841ean teilatuak berreraiki ziren.
Klaristorioaren beirateak hondatu ziren eta ez ziren berreskuratu. Barruko hilobiak XIX. mende erdialdera arte mantendu ziren, harik eta legeak hilerriak udalerrietatik kanpo jartzea agindu zuen arte. 1895ean Monumentu Nazional izendatu zuten eliza.

Español
English
Français