Zer da Getariako Lehorreratzea?

Getariako Lehorreratzea Euskal Herriko herri-antzezpen historiko berezienetako bat da. Lau urtetik behin ospatzen da Getarian, eta bere jatorria 1922. urtean dago, munduari lehen bira osoa eman zion espedizioaren laugarren mendeurrena gogoratzeko antolatu zen omenaldian. Ordutik, ehun urte baino gehiagoko ibilbidean, herri-ekitaldi hutsa izatetik Getariaren nortasuna, memoria historikoa eta itsas ondarea uztartzen dituen ospakizun bihurtu da.

Lehorreratzeak 1522ko irailaren 6ra garamatza. Egun hartan, hiru urteko bidaiaren ondoren, Victoria ontzia Sanlúcar de Barramedara iritsi zen. Hasieran abiatu ziren 239 gizonen artetik, soilik 18k lortu zuten bidaia amaitzea. Haien artean zegoen Juan Sebastian Elkano getariarra, munduari bira osoa eman zion lehen itsasgizona bihurtu zena.

Getarian, gertakari historiko horrek esanahi berezia du. Elkano herrian jaio zen, eta bere izena betiko lotuta geratu da itsas historiako balentria handienetako batekin. Horregatik, herriak belaunaldiz belaunaldi mantendu du bere omenezko ospakizuna, baina betiere bere garaiko testuingurua ulertzeko eta historiari ikuspegi zabalago batetik begiratzeko borondatearekin.

Herri oso baten lana

Getariako Lehorreratzea ez da ikusleentzako ikuskizun soil bat. Herriak berak sortzen duen ekitaldia da. Ehunka lagunek hartzen dute parte urtez urte: antzezleek, boluntarioek, musikariek, jantzigileek, portuko langileek, arrantzaleek eta herriko elkarte askok.

Hilabeteetako prestaketa lanaren ondoren, abuztuko lehen ostiraleko iluntzean Getariako portua agertoki bihurtzen da. Victoria ontziaren iritsierarekin hasten da ekitaldia, eta bertan elkartzen dira itsas historia, antzerkia, musika eta herritarren parte-hartzea.

Lehorreratzea ez litzateke existituko belaunaldiz belaunaldi transmititu den konpromisorik gabe. Izan ere, parte-hartzaile askok gurasoengandik edo aitona-amonengandik jaso dute tradizio hau, eta gaur egun ere familia askok jarraitzen dute antzezpenean parte hartzen.

Antzezpen bat baino gehiago

Urte luzez, Lehorreratzearen ardatza Elkanoren itzulera eta haren balentria izan ziren. Hala ere, denborarekin ekitaldiak bilakaera izan du, eta gaur egun ikuspegi zabalago eta aberatsagoa eskaintzen du.

Munduari lehen bira ez zen pertsona bakar baten lorpena izan. Espedizio hartan kultura, hizkuntza eta jatorri askotako pertsonak elkartu ziren. Aldi berean, espedizioak munduko hainbat herrirekin izan zuen harremana ere historiaren parte da.

Horregatik, gaur egungo Lehorreratzeak ez du soilik Europatik abiatutako bidaia kontatzen. Ozeanoetan zehar aurkitu zituzten herriak, kulturak eta komunitateak ere ekartzen ditu gogora. Horrela, ekitaldiak aukera ematen du XVI. mendeko munduaren konplexutasuna ulertzeko, eta lehen globalizazioaren ondorioez hausnartzeko.

Kontinenteen jaitsiera

Lehorreratzearen unerik ikusgarrienetako bat kontinenteen jaitsiera da. Munduko hainbat lurralde ordezkatzen dituzten pertsonaiak portura iristen dira, bakoitza bere jantzi, musika eta nortasunarekin.

Pasarte honek espedizioaren nazioarteko izaera gogorarazten du. Izan ere, Magallaes-Elkano espedizioak mundua lotu zuen lehen aldiz itsas bide bakar baten bidez, eta historian lehenengo aldiz planeta osoaren dimentsioa modu praktikoan frogatu zuen.

Gaur egun, kontinenteek protagonismo berezia dute antzezpenean, eta urteetako ikerketa historikoaren ondorioz, jantziak eta pertsonaiak etengabe berritzen dira, garai bakoitzeko errealitate historikora ahalik eta gehien hurbiltzeko.

Ondare bizia

Lehorreratzea ez da museo bateko pieza bat. Ez da iraganeko ekitaldi baten erreprodukzio hutsa ere. Ondare bizia da.

Urte bakoitzean belaunaldi berriak sartzen dira antzezpenean, eta aldi berean ikerketa historiko berriak txertatzen dira. Jantziak berrikusten dira, dokumentazio historikoa aztertzen da eta kontakizuna aberasten da.

Horri esker, ekitaldia etengabe eraldatzen ari da, bere sustraiei eutsiz baina garai bakoitzaren sentsibilitateetara egokituz. Hori da, neurri batean, ehun urte baino gehiago iraun izanaren arrazoietako bat.

Getariaren memoria kolektiboa

Lehorreratzea Getariaren historiarekin estuki lotuta dago. Itsasoari begira sortu zen herri baten memoria biltzen du: arrantzaleena, ontzigileena, merkatariena eta nabigatzaileena.

Baina, batez ere, komunitate baten memoria da. Herri batek bere iragana gogoratzeko, ulertzeko eta etorkizunari transmititzeko duen modu berezia.

Horregatik, Getariako Lehorreratzea ez da soilik Elkanoren etorrera ospatzen duen ekitaldia. Getariaren historia, itsas ondarea eta munduarekin izan duen harremana kontatzen dituen ospakizuna da. Herri batek bere memoria kolektiboa bizirik mantentzeko egiten duen ariketa da, itsasoaren ertzean, belaunaldiz belaunaldi.